Vierwaldstättersee: alle bezienswaardigheden rond het Vierwoudstrekenmeer in Zwitserland
Vier armen strekken zich uit tussen steile bergwanden, met een verschillend karakter. Het Vierwaldstättersee is een bijzonder meer in Zwitserland, en dat voel je vanaf de Reussbrücke in Luzern, maar evengoed op de flanken van Seelisberg.
In dit artikel ga je mee rond het hele meer: met een start in Luzern, maar ook Weggis, Pilatus, Rigi en de rustigere natuurplekjes eromheen komen aan bod.
Inhoud artikel
Het Vierwaldstättersee of Vierwoudstrekenmeer
Het Vierwaldstättersee, in het Nederlands ook wel Vierwoudstrekenmeer genoemd, ligt in Centraal-Zwitserland en dankt zijn naam aan de vier oerkantons die aan de oevers liggen: Luzern, Uri, Schwyz en Unterwalden. Het meer heeft geen simpele ronde vorm, maar oogt eerder als een grillige ster met verschillende armen. Daarom zijn er ook meerdere grote bekkens en baaien waar de sfeer overal anders is. Het Urnersee bij Flüelen is smal en dramatisch, terwijl de baai bij Weggis en Vitznau mild en bijna mediterraan aandoet. Bij de Alpnachersee kan je dan weer de tandradbaan naar Pilatus nemen en het Luzernersee ligt natuurlijk voor de stad Luzern.
Ze vormen samen wél één meer van 114 km², maar elk bekken heeft zijn eigen diepte, eigen stroming en dus ook zelfs een eigen naam. Vaar je van Luzern naar Weggis, dan glijd je over mild, bijna zuidelijk water. Vaar je door naar Flüelen, dan verander je van decor: de bergen komen dichterbij, het water wordt donkerder, en je waant je zomaar in een fjord. Die afwisseling maakt van het Vierwoudstekenmeer een aangename vakantiebestemming.
Waar ligt het Vierwoudstrekenmeer?
Even een overzichtskaartje met de mooiste bezienswaardigheden rond het Vierwaldstättersee. Zo vind je snel alle uitzichtpunten en dorpjes uit dit artikel op de kaart, een goed startpunt om je eigen route uit te stippelen:
Beleef het meer: boottochten en activiteiten
Het mooie aan het Vierwaldstättersee is dat je zelf bepaalt hoe actief of hoe rustig je het aanpakt. De klassieke lijndiensten van de SGV brengen je overal waar je wezen moet, maar er is ook een heel aanbod aan specifiekere ervaringen: van een rondvaart met stoomboot en diner, tot combitickets die de boot met een bergbaan naar Pilatus of Rigi bundelen. Hieronder vind je een overzicht van de populairste tickets en activiteiten op en rond het meer, zodat je meteen kunt boeken wat bij je past.
Luzern
De meest bekende stad aan het meer is ongetwijfeld Luzern. En met zo'n 82.000 inwoners de grootste stad. De Zwitserse stad ligt precies op het punt waar de Reuss het meer verlaat, en dat maakt haar al eeuwenlang de natuurlijke toegangspoort tot de hele regio; vanaf hier vertrekken de boten, tandradbanen en bergbanen naar Pilatus, Rigi en de rest van de oever. Wie het meer wil ontdekken, begint bijna automatisch eerst in Luzern.
Luzern ontstond in de 12de eeuw rond een klooster aan de monding van de Reuss, precies op de plek waar het meer overgaat in de rivier. Die ligging was interessant, want de stad groeide uit tot een cruciaal knooppunt tussen Noord- en Zuid-Europa. In 1332 sloot Luzern zich aan bij de Zwitserse Eedgenootschap, en vanaf dat moment groeide de stad gestaag verder binnen haar middeleeuwse stadsmuur. De houten bruggen over het water en de beschilderde gevels in de oude stad zijn het meest herkenbare deel. En het is dé stad voor je reis rond het Vierwaldstättersee.
De kapelbrug en oude stad
Waar je uiteraard in Luzern naartoe moet, is de bekende, houten overdekte brug. De Kapellbrücke zigzagt al sinds de 14de eeuw over de Reuss, die het meer hier verlaat richting de zee. Onder het dak hangen 17de-eeuwse schilderijen die de stadsgeschiedenis vertellen. Het origineel ging in 1993 grotendeels in vlammen op na een brand met een aangemeerde boot, maar wat je nu ziet is met precisie gereconstrueerd. Loop er niet zomaar overheen en blijf zeker even staan om zowel de stad als de bergen in de verte te bewonderen.
De oude stad zelf is compact genoeg om moeiteloos te voet te verkennen, maar verrassend gelaagd. Achter de gevels met fresco's aan pleinen als de Weinmarkt en Hirschenplatz schuilt een netwerk van smalle steegjes waar je zo de massa's kwijtraakt. Volg de oude stadsmuur naar boven voor de Musegg-torens: negen middeleeuwse wachttorens waarvan je er een aantal gratis kunt beklimmen voor een panorama over de daken en het meer.
Het meer op
Luzern is al jaar en dag verbonden met het meer. Aan het Bahnhofquai, recht tegenover het station, leggen de schepen van de Schifffahrtsgesellschaft des Vierwaldstättersees (SGV) al sinds 1837 aan. Het is de mooiste manier om de stad achter je te laten en de rest van de omgeving te verkennen. Een boottocht hoeft niet ingewikkeld te zijn. Neem de lijndienst naar Weggis voor een korte uitstap, of ga voor een volle dag met de Tageskarte Vierwaldstättersee, waarmee je de hele dag op en af mag stappen bij elke steiger rond het meer. Ontdek de regio dus zeker met een rondvaart op het meer.
Weggis
Waar Luzern heel druk voelt, is Weggis vooral een plek vol rust. Dit dorp van amper 4.600 inwoners ligt aan de voet van de Rigi, een van de mildste plekjes van het hele meer. Het microklimaat is hier zelfs zo zacht dat palmbomen, kastanjes en ook wijnstokken er gedijen. Vandaar de mooie bijnaam 'Luzerner Riviera'.
Het dorp zelf is compact en charmant. Wandel eens de seepromenade af, langs bootjes en terrasjes, met de Rigi op de achtergrond. Er zijn geen grote bezienswaardigheden die je verplicht moet afvinken, dus vertraag even en verken Weggis op je eigen tempo. Maar als er iets is wat we moeten meegeven, dan is het de kabelbaan naar Rigi Kaltbad (zie ligging). In amper tien minuten sta je op 1.433 meter hoogte, met een compleet ander uitzicht op het meer. Meer over de bergtop lees je later in het artikel.
Pilatus
Het is de berg die je vanuit elke plek rond het meer ziet opdoemen. Pilatus is de ruwe berg ten westen van het Vierwaldstättersee en met zijn 2.070 meter hoge top al eeuwen bekend om zijn legendes. Zo zou hier ooit een draak hebben gewoond, en de naam zou verwijzen naar de Romeins bestuurder Pontius Pilatus. Waar of niet, het geeft de berg wel een extra laagje.
Het meest bijzondere op Pilatus is de tandradbaan. De Pilatusbahn, die sinds 1889 rijdt vanaf Alpnachstad aan de oever van het meer, is met een maximale helling van 48% de steilste tandradbaan ter wereld. Je klimt in een half uur van het water naar de bergstation op 2.070 meter, en het gevoel dat je bijna verticaal omhoog wordt getrokken is zeker zo intens als het klinkt.
Flüelen
Helemaal aan het zuidoostelijke uiteinde van het meer, waar de Urnersee overgaat in het Reussdal, ligt Flüelen. Dit is meteen een heel ander stukje van het Vierwoudenstrekenmeer. De bergen komen loodrecht uit het water en je krijgt een meer gesloten gevoel dan in Luzern of Weggis. Het water oogt zelfs donkerder en dieper dan de rest van het meer. Velen vergelijken deze plek dan ook met een Noorse fjord, en dat is zeker niet overdreven.
Flüelen was eeuwenlang de draaischijf van het Gotthardverkeer. Voor de Axenstrasse er in 1865 kwam, kon je het zuiden alleen bereiken via het water, en alle koopwaar over de Gotthardpas werd hier overgeladen op schepen. Die geschiedenis zie je nog terug in het dorp: de vroeg-15de-eeuwse Sankt-Viktor-kerk, het middeleeuwse Kornhaus, en de toren van kasteel Rudenz met een park dat vrij toegankelijk is. Maar vooral de boottocht van en naar Flüelen is bijzonder. Ze voert je namelijk langs de belangrijkste plekken uit de Wilhelm Tell-legende: de Tellskapelle aan het water, de Tellsplatte waar Tell van Gesslers boot zou zijn gesprongen, en de prachtige Rütli-weide.
Küssnacht
Küssnacht ligt aan de noordoostelijke oever van het meer, aan de voet van de Rigi en op een overzichtelijk stukje. In de volksmond nog steeds bekend als Küssnacht am Rigi en al eeuwenlang een vakantieplek. Goethe kwam hier, net als de Beierse koning Ludwig II. Maar wat Küssnacht vooral op de kaart zet, is een verhaal dat elk Zwitsers schoolkind kent: hier zou Wilhelm Tell, volgens de legende, de gehate landvoogd Gessler met een kruisboogpijl hebben neergeschoten.
De Hohle Gasse, het smalle, verdiepte pad tussen Küssnacht en Immensee, is de plek waar dat volgens Schillers drama gebeurde. 'Door deze holle steeg moet hij komen, er leidt geen andere weg naar Küssnacht', met die zin wachtte Tell zijn slachtoffer op. Meer dan 700 jaar later is het pad nog altijd te belopen, met een informatiepaviljoen dat het verhaal rond het legendarische appelschot tot leven brengt. Küssnacht is bovendien een uitstekend alternatief als je wat meer de rust rond het meer wil opzoeken. De stad geeft je een rustige, lokale sfeer zonder de vele toeristen in Luzern.
Wie vanuit Küssnacht nog hoger wil, neemt de kabelbaan naar de Seebodenalp op 1.030 meter. Het is een groen plateau halverwege de Rigi, met een weids uitzicht over het meer en geregeld picknick- of ontbijtarrangementen op het gras. Boek je picknick hier
Rigi
Waar Pilatus de dramatische huisberg van Luzern is, staat Rigi aan de overkant bekend als 'Königin der Berge', een bijnaam die alweer sinds de 19de eeuw meegaat, toen Europese royalty en schrijvers als Mark Twain en Victor Hugo hier de zonsopgang kwamen bewonderen. Rigi is met 1.797 meter een stuk lager dan Pilatus, maar wat de berg mist aan hoogte, maakt hij goed met een prachtig 360°-panorama: op een heldere dag zie je van de Berner Alpen tot aan het Zwarte Woud en de Vogezen.
De Vitznau-Rigibahn is de allereerste tandradbaan van Europa, actief sinds 1871. Die rijdt vanuit Vitznau, aan de milde oever bij Weggis, in ongeveer dertig minuten naar de top. Wie liever vanuit Weggis zelf vertrekt, neemt de panoramakabelbaan naar Rigi Kaltbad, een tussenstop op 1.433 meter met een eigen dorpskarakter. Rigi Kaltbad is voor de meeste bezoekers het hart van de berg. Hier vind je het populaire Rigi Kaltbad Spa met buitenbad en het uitkijkpunt Chänzeli, vooral bij zonsondergang heel uniek. Voor gezinnen is er de speelplaats Rigiland met aansluitend het Wildmannli-belevenispad.
Rigi heeft 120 kilometer aan wandelpaden, van makkelijke bergwandelingen tot pittige trailrunningroutes zoals de 11,5 kilometer lange route van Weggis naar Kaltbad. In de winter kun je op de Rigi sleeën en schaatsen op het natuurijsveld bij Kaltbad, en zijn er zelfs startplekken voor paragliders die recht boven het meer vliegen.
Rütli-weide
Niet zo ver van Flüelen, aan het prachtige Urnersee, moet je zeker eens naar deze weide met een bijzondere betekenis. Op deze onopvallende grasvlakte zouden op 1 augustus 1291 (nog altijd de Zwitserse nationale feestdag) de drie oerkantons Uri, Schwyz en Unterwalden een eeuwige trouweed hebben gezworen. Dat moment geldt als het startpunt van de Zwitserse Eedgenootschap, en daarmee is Rütli de geboorteplek van Zwitserland.
De Rütli-weide ligt er al sinds 1859 onaangetast bij, nadat een particuliere organisatie het terrein kocht en een jaar later aan de Zwitserse Eedgenootschap schonk. Sindsdien wordt het bewust leeggehouden, als een soort nationaal heiligdom. Wie hier aankomt, verwacht misschien een groots monument, maar vindt vooral stilte, gras en uitzicht op het water. Je bereikt Rütli enkel per boot of te voet. De makkelijkste manier is de boot vanuit Brunnen of Flüelen, die je rechtstreeks bij de aanlegsteiger afzet. Wandelpaden vanaf Seelisberg bestaan ook, maar die zijn steil en behoorlijk zwaar. Rütli is ook het startpunt van de Weg der Schweiz, een 34 kilometer lange wandelroute rond het hele Urnersee.
Brunnen
Dit dorp van bijna 9.000 inwoners in kanton Schwyz begon als vissers- en scheepvaartnederzetting, en die geschiedenis met het water zie je nog overal terug: aan de haven, aan de Föhn-haven waar schepen beschutting zoeken tegen de beruchte valwinden, en aan de talloze boten die hier nog dagelijks aanmeren. Brunnen ligt op de plaats waar de Vitznauerbaai overgaat in het meer en heeft net als Rütli ook een plekje in het founding-verhaal van Zwitserland. Na de Slag bij Morgarten in 1315 vernieuwden Uri, Schwyz en Unterwalden hier hun onderlinge bondgenootschap, een tweede, aanvullende eed op die van Rütli.
Ter herinnering aan de tweede, aanvullende eed van het land, staat in het dorp de Bundeskapelle, oorspronkelijk de Kapel van de Heilige Drie-eenheid, die naar dat belangrijke Zwitserse moment verwijst.
In Brunnen vind je nog een aantal interessante plekjes. Vlak bij de aanlegsteiger staat de Schillerstein; de twintig meter hoge rots die in 1859 werd omgedoopt en ingewijd ter ere van de honderdste geboortedag van Friedrich Schiller, de dichter achter het Wilhelm Tell-drama. Vanuit Brunnen kun je bovendien twee kanten op, de bergen in. Een kabelbaan brengt je naar de Urmiberg op de Rigi voor een weids uitzicht, en de steile kabelbaan voert je naar het zonneterras van Stoos op de Fronalpstock. Hier begin je ook de Weg der Schweiz, de route die je helemaal naar Rütli leidt aan de andere kant van het meer.
Vitznau
Aan de oevers met palmbomen en kastanjes vind je ook Vitznau, een nog kleiner, nog rustiger, maar historisch belangrijk dorpje. Deze plek doet vooral een belletje rinkelen door zijn technische mijlpaal, want hier vertrekt sinds 1871 de Vitznau-Rigibahn. Het is de allereerste tandradbaan van Europa en werd meteen een toeristische trekpleister.
Die geschiedenis trok meteen de aristocratie aan, en dat zie je nog steeds aan het dorp. Het Park Hotel Vitznau opende al in 1903 als een soort sprookjeskasteel aan het water, en staat na een grondige renovatie nog altijd te boek als een van de meest exclusieve adressen van het hele meer, met een tweesterren Michelin-restaurant en zes wijnkelders met meer dan 30.000 flessen. Je hoeft er niet te overnachten om het karakter van het dorp te proeven: wandel gewoon langs de oever en de Belle Époque-sfeer is voelbaar in elke gevel.
Bürgenstock
Wil je relatief snel en makkelijk een prachtig uitzicht over het meer? Ga dan naar de bergkam Bürgenstock op zo'n 500 meter boven het water. Niet alleen de hoogte boven het meer is hier spectaculair, deze plek staat ook al meer dan anderhalve eeuw synoniem met luxe. Het verhaal begint in 1871, toen de ondernemers Franz Josef Bucher en Josef Durrer het terrein kochten en er in 1873 hun eerste Grand Hotel openden. Wat volgde was een ambitieus toeristisch project.
Je moet zeker geen luxehotelgast zijn om Bürgenstock te beleven. De Hammetschwand-Lift is een buitenlift die je bijna het hele jaar door kan beklimmen. De openluchtlift brengt je in enkele seconden naar een uitkijkpunt op 1.132 meter. Eerst wandel je over de Felsenweg, een spectaculair rotspad van 2,2 kilometer dat hoog boven het meer langs de rotswand is uitgehakt. De wandeling zelf is minstens zo indrukwekkend als de lift. Als je verder wil wandelen, is Bürgenstock een ideaal vertrekpunt om de bergen in te trekken. Vanaf Ennetbürgen loopt een pad via de Kapelle St. Jost (zie ligging) en het uitkijkpunt Känzeli helemaal naar boven.
Stans en Stansstad
Tegenover Vitznau en Weggis ligt een heel ander stukje Vierwaldstättersee: Stans en Stansstad. Stans, hoofdstad van Nidwalden, ligt een paar kilometer landinwaarts en telt onder meer het Winkelried-monument en het Culinarium Alpinum, een kenniscentrum voor alpiene keuken in het voormalige Sint-Klaraklooster. Stansstad ligt direct aan het water en is vooral de overstapplaats naar de trein richting Engelberg.
Vanuit Stans vertrekt bovendien de Stanserhorn-kabelbaan, wereldwijd de eerste met open bovendek. Je stijgt naar 1.898 meter, met Rondorama, een draaiend restaurant, als beloning boven. Het is een van de rustigere steden en zeker leuk om eens op eigen tempo te verkennen. Combineer Stans als tussenstop en reis verder naar de Stanserhorn of Bürgenstock.
Gersau
Verstopt tussen de bergen, en natuurlijk aan het Vierwaldstättersee, ligt een dorp van een paar duizend inwoners. Gersau was eeuwenlang een volledig zelfstandige republiek, waarschijnlijk de kleinste ter wereld. Het dorp ligt in een zonnige inham op de zuidhelling van de Rigi, beschut tegen koude wind door de omliggende pieken Hochfluh en Gersauerstock.
In 1390 kochten de inwoners zich vrij van hun Habsburgse heer, en in 1433 verhief keizer Sigismund het dorp tot vrije rijksstaat. Beschermd door een bondgenootschap met Luzern, Uri, Schwyz en Unterwalden bestuurde Gersau zich vanaf dan helemaal zelf, met een eigen leger, rechtspraak en munt. Tot de weg naar Vitznau er in 1886 kwam, was het dorp bovendien enkel per boot bereikbaar, wat ongetwijfeld heeft bijgedragen aan die lange zelfstandigheid.
Pas de Franse inval van 1798 maakte na meer dan 360 jaar een einde aan de republiek. Gersau ging op in de Helvetische Republiek en werd in 1817 definitief bij kanton Schwyz gevoegd. Het Ortsmuseum in het raadhuis vertelt het volledige verhaal, en is 's zomers op zaterdagmiddag gratis toegankelijk. Vandaag bereik je Gersau vlot met de auto, boot of bus. Terwijl Luzern kreunt onder de drukte, ligt dit dorp er nog altijd rustig bij, met uitzicht op Bürgenstock en Stanserhorn aan de overkant.
Altdorf
Altorf bevindt zich strikt gezien niet meer aan het meer, maar is wel de moeite om toe te voegen aan je reisplannen. Vlak bij Flüelen ligt de hoofdstad van kanton Uri en de plaats die voor elke Zwitser onlosmakelijk verbonden is met Wilhelm Tell.
Op het Rathausplatz in het centrum staat het imposante Telldenkmal. Dit bronzen standbeeld, ontworpen door beeldhouwer Richard Kissling, werd in 1895 onthuld aan de voet van de oude toren Türmli. Het toont Tell met zijn kruisboog en zijn zoontje, en toont het moment waar hij, volgens de legende uit 1307, een appel van het hoofd van zijn zoon moest schieten nadat hij geweigerd had te buigen voor de hoed van landvoogd Gessler.
Engelberg
Een uitstapje verder landinwaarts naar Engelberg, zo'n 25 kilometer ten zuiden van het meer, is een leuke aanvulling op je reis door deze regio. Het dorp ligt op ruim 1.000 meter hoogte in een breed hooggebergtedal, aan de voet van de 3.239 meter hoge Titlis, met zijn gletsjer die het hele jaar door zichtbaar blijft. En een rechtstreekse treinverbinding vanuit Luzern.
Naar Engelberg kom je allereerst voor het Benedictijnenklooster, gesticht in 1120. Het huidige gebouw is niet het originele: een brand verwoestte het klooster in 1729, waarna het tussen 1730 en 1737 werd heropgebouwd. Er wonen en werken vandaag nog altijd zo'n dertig monniken, en het klooster staat bekend om zijn collectie middeleeuwse handschriften en het grootste kerkorgel van Zwitserland.
Met een combinatie van kabelbanen, waaronder de Titlis Rotair, bereik je vanuit het dorp het bergstation op ruim 3.000 meter hoogte. Daar wachten een gletsjergrot, de Titlis Cliff Walk en op heldere dagen een panorama tot ver in de Alpen. Voor wandelaars en skiërs is Engelberg een van de rijkste bestemmingen van de hele regio. Het skigebied telt 82 kilometer piste, aangevuld met 43 kilometer langlaufloipen en 75 kilometer winterwandelpaden. In de zomer wandel je hier prachtig in de omgeving met meer dan 500 kilometer aan wandelpaden.
Waar overnachten rond het Vierwoudstrekenmeer?
Je hebt heel wat overnachtingsopties rond het meer. Je kan hier alle kanten op: van een klassiek grandhotel midden in Luzern tot een droomplek hoog boven het water. Hieronder heb je alvast een aantal mogelijkheden voor een aangenaam verblijf in Zwitserland:
- Hotel Schweizerhof Luzern is al meer dan 150 jaar in handen van dezelfde familie: dit 5-sterrenhotel uit 1845 ligt direct aan het water in de oude stad, op vijf minuten lopen van de Kapellbrücke. De kamers zijn stuk voor stuk anders ingericht, vernoemd naar bekende gasten uit het verleden, en de meeste bieden zicht op het meer of de bergen. Meer info en boeken
- Hotel Villa Honegg ligt hoog op het plateau van Ennetbürgen en lijkt wel een van de meest gefotografeerde hotelplekken van heel Zwitserland. De verwarmde infinity-pool, zwevend boven het meer op 914 meter hoogte, is wereldberoemd, maar het hele hotel ademt wél rust: slechts 23 kamers, gebouwd in 1905 en in 2011 grondig gerenoveerd. Meer info en boeken
- Park Hotel Vitznau oogt meer als een sprookjeskasteel dan als hotel, en dat is precies de bedoeling: het gebouw opende in 1903 aan de milde oever bij Vitznau, en telt vandaag 47 tot 48 suites en residenties, elk met een eigen thema. Wie hier verblijft, kan kiezen tussen twee restaurants, waaronder het tweesterren-Michelinrestaurant Focus Atelier, en een wijnkelder met zo'n 35.000 flessen. Meer info en boeken
Mis niets tijdens je verblijf in Zwitserland met onze reisgids
Wil je niets missen tijdens je vakantie in Zwitserland? Dan hebben we goed nieuws, want wij deden al het opzoekingswerk voor jou. Koop onze reisgids Zwitserland met een volledig uitgestippelde route langs alle bezienswaardigheden (+ gps-coördinaten). Eerst uitproberen? Download dan je gratis preview reisgids Zwitserland.