11 mooiste bezienswaardigheden in Bourtange: charmant vestigdorpje tegen de Duitse grens
Bourtange is een uniek stervormig vestingdorp in het noorden van Nederland, vlak bij de Duitse grens. Het bijzondere dorpje is volledig opgebouwd binnen een historische verdedigingsstructuur uit de 16e eeuw en staat tot op de dag van vandaag bekend om zijn uitstekend bewaard gebleven grachten, oude stadswallen en karakteristieke houten bruggen. Vandaag de dag wandel je er door geplaveide straatjes met gerestaureerde huizen, soldatenbarakken en ambachtelijke winkeltjes. In deze blogpost ontdek je alvast meer over dit charmante vestingdorpje, inclusief verblijftips in en rondom Bourtange.
Inhoud artikel
Ligging van Bourtange op de kaart
Het pittoreske Bourtange ligt in het uiterste oosten van de Nederlandse provincie Groningen, vlak bij de grens met Duitsland. Het dorp ontstond op een hoger gelegen zandrug midden in een uitgestrekt moerasgebied dat eeuwenlang moeilijk te doordringen was. Wat vandaag een charmant en rustig vestingdorp lijkt, was ooit een strategische plek van groot militair belang. Je zou het niet meteen verwachten in zo'n rustige, serene omgeving, maar net dat maakt Bourtange zo bijzonder.
👉 Bourtange ligt op een klein uurtje rijden van de stad Groningen, ideaal om deze twee te combineren in één bezoek.
Kaartje met bezienswaardigheden in Bourtange
Bourtange, een charmant klein vestingdorpje
Wat Bourtange zo bijzonder maakt, is dat het een perfect bewaard gebleven stervesting is. Vanuit de lucht zie je de karakteristieke stervorm met bastions, grachten en verdedigingswerken die in de 16e eeuw werden aangelegd tijdens de strijd tegen de Spanjaarden. Het dorpje werd in 1593 gesticht in opdracht van Willem van Oranje om een belangrijke handelsroute naar de stad Groningen af te sluiten.
Willem van Oranje besefte maar al te goed dat wie deze doorgang beheerste, de bevoorrading van Groningen kon controleren. Daarom gaf hij opdracht om op deze zandrug een vesting aan te leggen. Dat bleek dan ook een meesterzet van hem. De stervormige vesting was bijzonder moeilijk aan te vallen. Spaanse troepen probeerden haar meermaals te veroveren, maar gelukkig zonder succes!
De rode toegangsbruggen
De eerste bezienswaardigheid die je hier tegenkomt, is de iconische rode ophaalbrug over het water, die toegang biedt tot het dorpje. De houten bruggen die je vandaag ziet, raakten deel uit van het verdedigingssysteem en geven de vesting haar authentieke karakter. Onze tip? Blijf hier eventjes staan en bewonder de omringde grachten en het water rondom de vesting.
Wanneer je vandaag de dag door Bourtange wandelt, voelt het bijna alsof je één groot openluchtmuseum binnenstapt. De bruggen en kanonnen, historische huizen, kasseistraatjes en oude vestingwerken zijn grotendeels hersteld naar hoe het was rond 1740. Daardoor krijg je een uniek beeld van hoe deze vestingstad er in de 18e eeuw uitzag.
Rondwandelen in het Bourtange's centrum
Zodra je over de rode brug de Vesting Bourtange binnenwandelt, kom je terecht in een oude dorpskern met een wirwar van charmante kleine straatjes en oude officiershuizen. Alle straatjes komen samen op het Marktplein, het hart van de stad. Rond dat plein staan enkele van de belangrijkste gebouwen van de vesting, waaronder de hervormde kerk en de synagoge, maar ook enkele gezellige terrasjes en winkeltjes. En de eeuwenoude lindebomen die het plein omzomen? Die zorgen voor een extra gezellige uitstraling en wat schaduw op warme dagen.
OVERNACHTINGSTIP: Boek je verblijf in Bourtange.
Het woonhuisje De Sikkepit
De Sikkepit is geen militair gebouw, maar een klein historisch woonhuisje. Dit huisje geeft het beeld van hoe het gewone leven, voor de inwoners, er aan toe ging in de vesting. Terwijl veel bezoekers vooral naar soldaten, kanonnen en verdedigingswerken kijken, laat de Sikkepit zien hoe eenvoudige bewoners leefden. Verwacht hier geen groot museum, maar eerder een klein, sober huisje, net zoals dat was in vervlogen tijden. Zo zie je dat achter die sterke vestingmuren niet alleen soldaten leefden, maar ook gezinnen die er hun dagelijkse leven opbouwden.
👉 Neem ook zeker eens een kijkje bij de Kapiteinswoning op het marktplein. Deze oude officierswoning is een van de meest pittoreske panden die de Vesting rijk is.
Vestingmolen Bourtange
Verder mag je de oude molen niet missen: Vestingmolen Bourtange. Zo'n molen had namelijk een bijzondere functie. Naast het malen van graan, moest hij makkelijk af te breken zijn als de vesting werd belegerd. Deze molen kon worden afgebroken in ongeveer een dag tijd! Daarna werd hij neergezet op een veilige plek, zodat hij bespaard bleef van kanonkogels en andere aanvallen. Deze molen werd in 1831 afgebroken, verkocht en herbouwd in het gehucht Ter Haar.
Bij de reconstructie van Bourtange werd overwogen om de oorspronkelijke molen terug van Ter Haar naar Bourtange te plaatsen, maar uiteindelijk koos men voor een replica. In 1980 werd de nieuwe molen officieel in gebruik gesteld. Dankzij een vrijwillige molenaar is de molen vandaag nog regelmatig in werking te zien.
Museum de Baracquen
Er zijn verschillende musea die je kan bezoeken in Bourtange, Museum de Baracquen is daar eentje van. Wie graag meer te weten wil komen over het leven in de vesting kan hier terecht. Hier ontdek je hoe soldaten vroeger leefden, aten, dronken en sliepen, toen ze onderdak kregen in de barakken. Om je een beter beeld te schetsen, werd één van de barakken precies zo ingericht als een soldatenverblijf uit het jaar 1742.
In dat verblijf, en het hele museum, zie je allerlei voorwerpen en archeologische vondsten die tijdens de restauratie van de vesting zijn teruggevonden. Van kogels tot alledaagse gebruiksvoorwerpen: het brengt de geschiedenis van Bourtange als het ware terug tot leven. Daarnaast kan je er ook een indrukwekkende verzameling historische kaarten van vestingsteden uit binnen- en buitenland bewonderen.
OVERNACHTINGSTIP: Boek je verblijf bij Hotel Vesting Bourtange, voor een bijzonder verblijf. Midden in de historische vesting slaap je in een authentieke soldatenkamer of kapiteinswoning en ervaar je de sfeer van weleer, gecombineerd met het comfort van nu.
De Synagoge van Bourtange
Best wel een verrassende bezienswaardigheid is de historische synagoge van Bourtange bij het marktplein. Deze behoort tot de best bewaarde synagogen langs de Nederlands-Duitse grens. De synagoge dateert uit 1842 en werd gebouwd als gebedshuis voor de Joodse inwoners in het dorp en bleef in gebruik tot aan de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de oorlog werd de Joodse bevolking grotendeels gedeporteerd, waarna de gemeenschap vrijwel verdween. Daardoor raakte het gebouw ook in verval, maar werd in 1980 gerestaureerd en opnieuw ingericht als museum met foto’s en oude voorwerpen over het Joodse leven in Bourtange.
Bourtange Secreet
Een “secreet” is eigenlijk een soort openbare toilet, en in Bourtange waren dat kleine houten gebouwtjes die boven de gracht uitstaken. Het idee was simpel, maar slim: je nam plaats op de balk en het afval werd rechtstreeks in het water van de grachten afgevoerd. Niet bepaald de meest comfortabele manier om naar toilet te gaan, maar in een vesting als deze wel zeer praktisch en ruimtebesparend.
Het Oude en Nieuwe Kruithuis
Het Oude Kruithuis en het Nieuwe Kruithuis vertellen eigenlijk het verhaal van hoe serieus men de verdediging van Bourtange nam. Kruit was in de 17e en 18e eeuw letterlijk van levensbelang voor een vesting. Zonder buskruit waren de kanonnen nutteloos en kon een garnizoen zich nauwelijks verdedigen. Daarom werden deze gebouwen speciaal ontworpen om grote hoeveelheden kruit veilig op te slaan. De dikke en stevige muren moesten een eventuele explosie opvangen en bij sommige kruithuizen was het dak zo geconstrueerd dat het bij een ontploffing omhoog zou vliegen, zodat de druk niet het hele gebouw vernietigde. Het Nieuwe Kruithuis aan de Commandeurstraat werd gebruikt voor enorme voorraden buskruit en laat vandaag nog goed zien hoe belangrijk militaire logistiek was in een grensvesting als Bourtange.
Infocentrum Terra Mora
Veel bezoekers lopen er aal snel voorbij omdat ze vooral voor de vesting komen, maar eigenlijk helpt Terra Mora je beter te begrijpen waarom Bourtange überhaupt op deze plek gebouwd werd. Het museum gaat namelijk niet alleen over de vesting zelf, maar vooral over het enorme moeraslandschap dat hier vroeger lag. Tegenwoordig zie je open weilanden en akkers zo ver het oog reikt, maar eeuwen geleden was dit een uitgestrekt en bijna ondoordringbaar moeras. Juist dat moeras maakte Bourtange zo sterk. Dit informatiecentrum laat dan ook zien hoe natuur en militaire geschiedenis hier met elkaar verweven waren. Het is bovendien veel interactiever dan je misschien verwacht, zo kan je elkaar uitdagen in een duel of neem plaats op de vogel en ervaar het landschap op een andere manier.
Bezoek de Kaarsenmakerij
Misschien niet meteen het eerste wat in je opkomt als je een eeuwenoud vestingdorpje bezoekt, maar wel zeker een aanrader. Je vindt de kaarsenmakerij terug in een van de zijstraten van het Marktplein. Hier worden alle soorten kaarsen nog op een traditionele manier gemaakt. Je ziet er vaak hoe ze worden ondergedompeld in lagen kleur. Ook leuk is dat je hier workshops kan bijwonen, waarbij je zelf kan leren hoe je kaarsen maakt.
Museum Klooster Ter Apel
Een eindje buiten het vestingdorpje kan je nog een bezoek brengen aan het Museum Klooster Ter Apel, op een klein halfuurtje rijden. Het klooster werd in de 15de eeuw gesticht door de Orde van het Heilige Kruis. Net zoals Bourtange, lag ook dit klooster in een afgelegen moerasgebied. Lekker afgezonderd en rustig gelegen. Pelgrims en bezoekers konden er overnachten en eten krijgen, wat het een populaire stop maakte op de eeuwenoude handelsroute tussen Groningen en de Duitse stad Münster.
Bezoek je het klooster vandaag, dan zie je heel goed hoe het voormalige kloosterleven hier aan toe ging. Iedere ruimte had zo zijn eigen functie en dat zie je nog steeds. De kruidentuin in het kloosterhof met geneeskrachtige planten, de slaapzalen met strobedden, de refters, de kerkruimtes, ... je ziet het allemaal en je kan er dingen ook echt zelf ervaren. Desondanks het klooster in verval raakte, werd het gelukkig nooit volledig afgebroken. Daardoor is het vandaag de dag nog steeds het enige overgebleven plattelandsklooster in Nederland dat zo compleet bewaard is gebleven.
Info en tips voor je bezoek aan Bourtange
- Kom je met de wagen? Parkeer je auto gratis op de parkeerplaats aan de Willem Lodewijkstraat 33 (bekijk ligging). Hier vind je ook de lokale VVV, waar je terechtkan voor entreekaartjes en allerlei informatie.
- Plaats fietsen in de fietsenstalling naast Restaurant 's Lands Huys.
- Van april tot eind september kan je iedere zondag een demonstratie kanonschieten bijwonen.
- Leuke winkeltjes zijn onder andere: het Convooi Meesterhuis met leuke souvenirs en cadeautjes, gevestigd in de woning van de proviand- en convooimeester van de Vesting. En in het voormalige Meesterhuis vind je allerlei werken van fotograaf Jaap Speelman. In de Commanderie kan je dan weer lekker Oudhollands snoep vinden.
- Verken Bourtange aan de hand van wandelroutes, die je kan verkrijgen bij het informatiecentrum. Af en toe worden er ook spectaculaire evenementen georganiseerd.
Overnachten in Bourtange
Overnachten in Bourtange? Zeker een aanrader. In en rond Vesting Bourtange heb je namelijk verschillende overnachtingsmogelijkheden. Een deel van de voormalige soldatenkamers en kapiteinsverblijven zijn omgebouwd tot sfeervolle kamers. Je slaapt hier dus letterlijk in oude barakken, maar dan wel met modern comfort zoals eigen sanitair en comfortabele bedden. Dat maakt je bezoek aan Bourtange natuurlijk extra uniek. Boek daarvoor je verblijf bij Hotel Vesting Bourtange. Buiten de vesting zijn er ook B&B’s en hotels op wandel- of korte rijafstand. Deze zijn vaak iets rustiger en soms goedkoper. Wij geven alvast onze drie favoriete verblijven in Bourtange mee:
- B&B De Konik Bourtange ligt in het mooie Westwolde en grenst aan het natuurgebied met schattige Konikpaarden. De bed and breakfast biedt ruime appartementen, stijlvol ingericht en voorzien van een eigen badkamer. Je kan er ook genieten van een uitgebreid ontbijt. Meer info en boeken.
- Summio Vakantiepark Emslandermeer bevindt zich in Vlagtwedde en biedt knus ingerichte vakantiehuisjes voorzien van ruime slaapkamers, een volledig uitgeruste keuken en een terras. Je kan er ook gratis privéparkeren. Meer info en boeken.
- Nog een eindje verder kan je verblijven bij Landal Landgoed Bourtange, een gezellig vakantiepark omringd door de Groningse bossen en weidse landschappen. Het vakantiepark beschikt over huisjes aan het water, een zwemvijver en toegang tot het gemeentelijk zwembad. En het ligt op fietsafstand van Bourtange. Meer info en boeken.
Mis niets tijdens je rondreis door Noord-Nederland met onze reisgids
Herkenbaar: Je wil er zeker van zijn dat je niets mist tijdens je rondreis door Noord-Nederland? Wij deden alvast al het opzoekingswerk voor jou. Koop de reisgids Noord-Nederland met een volledige uitgestippelde rondreis langs alle belangrijke bezienswaardigheden (+ GPS coördinaten). Eerst uitproberen? Download hier je gratis preview reisgids Noord-Nederland.