Nationaal Park Sallandse Heuvelrug: dé plekken die je niet mag missen in het Nederlandse natuurgebied
Het vaak vergeten, en soms zelfs verdwenen landschap van de Sallandse Heuvelrug is een prachtig stukje Nederland. In het hart van Overijssel, in het oosten van het land, komen natuur, geschiedenis én karakter samen.
Tussen Nijverdal, Holten en Hellendoorn ligt een van de grootste aaneengesloten heidegebieden van Europa. Een golvend landschap van paarse heidevelden en stuwwallen, maar de Sallandse Heuvelrug is meer dan alleen een mooi uitzicht. Het gebied herbergt een handvol plekken die je écht gezien moet hebben. Wij zochten uit waar je in dit Nationaal Park nu écht moet zijn en wat je zeker niet mag missen.
Inhoud artikel
Sallandse Heuvelrug: een veelzijdig natuurgebied
Het is een van de meest bijzondere natuurgebieden van Nederland: de Sallandse Heuvelrug is een golvende stuwwal die zich tussen enkele uitstrekt en met zijn 3.500 hectare de status van Nationaal Park draagt. Samen met het omliggende Natura 2000-gebied beslaat het hele complex ruim 5.300 hectare aan heide, bos, vennen en natuurakkers. Het landschap dankt zijn vorm aan de voorlaatste ijstijd, zo'n 150.000 jaar geleden: opdringend landijs schoof de bodem voor zich uit tot een stuwwal, waarna stuifzand en eeuwen heidegroei er het grootste aaneengesloten droge heidegebied van Nederland van maakten.
En de heide leeft: hier broeden heel wat bijzondere vogels. Tussen de struiken schuilen ook dassen, vossen en steenmarters. Zonder ingrijpen zou de heide binnen enkele decennia dichtgroeien tot bos. Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten plaggen, maaien en laten kuddes schapen de heide begrazen om het landschap open te houden. Met resultaat: een gebied dat, ondanks alle menselijke bemoeienis, aanvoelt als volstrekt ongerept.
Waar ligt de Sallandse Heuvelrug?
Nationaal Park Sallandse Heuvelrug ligt in het oosten van de provincie Overijsel, in de streek Salland, tussen de gemeenten Hellendoorn en Rijssen-Holten. Het gebied vormt een natuurlijke verbinding tussen de plaatsen Nijverdal, Holten, Haarle en Hellendoorn. De bekendste toegangspoort is het Buitencentrum Sallandse Heuvelrug bij Nijverdal. Benieuwd naar alle bezienswaardigheden in de Sallandse Heuvelrug? Op de onderstaande kaart zie je niet alleen de ligging, maar ook de belangrijkste plekjes in het park.
Buitencentrum Sallandse Heuvelrug
Een eerste handige plek in het park is Buitencentrum Sallandse Heuvelrug. Als je het Nationaal Park voor het eerst bezoekt, begin je het best hier, vlak bij Nijverdal. Hier vind je gratis parkeergelegenheid, een startpunt voor de meeste wandel- en fietsroutes, en een team dat je met plezier op weg helpt met kaarten en tips op maat van je bezoek.
Het centrum zelf is meer dan alleen een parkeerplaats en infobalie. Er is een sfeervol restaurant met open haard en terras, een expositieruimte over het ontstaan en beheer van het landschap, en een winkel vol verrekijkers, wandelkaarten, natuurboeken en streekproducten. Ideaal om voor (of na) je tocht nog even te blijven hangen. Zo kom je al snel meer te weten over deze regio en kan je met een goede voorbereiding op pad.
Naast Staatsbosbeheer vinden ook het Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid (IVN), het Centrum voor Natuur- en Milieueducatie, Sterrenwacht Hellendoorn, het Nationaal Park Sallandse Heuvelrug en café-restaurant Buiten Gewoon Lekker er hun onderkomen.
Sterrenwacht & planetarium op de Holterberg
Boven op het Buitencentrum vind je nog een verrassende toevoeging: Publiekssterrenwacht Hellendoorn. Het observatorium wordt volledig gerund door een team enthousiaste vrijwilligers. De kenmerkende koepel op het dak heeft twee telescopen, een zonnetelescoop en een radiotelescoop, waarmee je op heldere avonden tot 1.500 à 2.000 sterren met het blote oog kunt spotten, dankzij de opvallend lage lichtvervuiling in dit deel van Overijssel. Vanaf het observatieplatform Sky-Walk, op acht meter hoogte, kijk je met een verrekijker uit over de heide en de sterrenhemel tegelijk.
Is het bewolkt? Dan is er nog altijd het planetarium, ook wel het 'Theater van de Kosmos' genoemd. Hier nemen projecties je mee op een reis door het heelal. Je komt hier meestal voor een avondvullend programma, met een lezing over astronomische onderwerpen, een moment in het planetarium en daarna - bij helder weer - nog een bezoek aan de sterrenwacht. Je bereikt de sterrenwacht ook via het Planetenpad, een leerzame wandelroute vanuit het centrum van Nijverdal langs schaalmodellen van planeten, kometen en sterrennevels.
Wandelen in het Nationaal Park
De Sallandse Heuvelrug is het wandelgebied bij uitstek, en dat merk je meteen. Overal vind je wel gekleurde routepaaltjes die je langs bos, heide en mooie uitzichtpunten leiden. Als je het bekende Pieterpad volgt, loop je dwars over de heuvelrug. Wil je liever niet zo ver uitwijken, dan is het Sallandpad een fijne keuze, net als de Vensterbaankiesroute (blauw), die je langs enkele van de mooiste plekjes van het gebied voert.
Voor een compact rondje met veel afwisseling is Ommetje Beuseberg een aanrader: op iets minder dan vijf kilometer kom je langs kleurrijke akkers, glooiende heide en de landgoedsfeer van de Sprengenberg. Onderweg passeer je de schaapskooi, met bankjes en een schommel. Het is de ideale picknickstop voordat je verder wandelt. Wil je echt de hoogte in? Volg dan een route via de Koningsbelt, het hoogste punt van de heuvelrug, waar je op de vlakte uitkijkt over het grootste heideveld van het gebied, vooral spectaculair tussen half augustus en begin september, wanneer alles paars kleurt. Ook Uitzichtpunt Noetselerberg is een leuke stop tijdens je wandeling.
De meeste wandelingen starten eenvoudig bij een van de vaste vertrekpunten, zoals het Buitencentrum in Nijverdal, Herberg De Pas in Haarle of het Natuurmuseum Holterberg. De plekken waar je na afloop welkom bent voor een koffie of gebak!. Maar neem zeker zelf je picknickdeken mee voor een welverdiende stop in de heide.
Op de Wullenberg, in het zuidelijke deel van de Holterberg, vind je een totaal andere plek, en een van de meest aangrijpende van het hele Nationaal Park. Hier ligt namelijk de Canadese Begraafplaats Holten, een van de grootste militaire begraafplaatsen van Nederland. Hier liggen 1.394 gesneuvelde militairen begraven, van wie het merendeel Canadees, die in het voorjaar van 1945 het leven lieten bij de bevrijding van Noord- en Oost-Nederland. De grond is destijds officieel aan Canada geschonken, dus technisch gezien betreed je hier een stukje Canadees grondgebied.
Naast de begraafplaats heb je hier nog het Informatiecentrum. Het gebouw is gratis toegankelijk en aan de hand van foto's, persoonlijke verhalen en voorwerpen krijg je hier een gezicht bij de namen. In de filmzaal bekijk je een impressie van de bevrijding, en in de belevingsruimte luister je naar de verhalen van de militairen zelf.
De schaapskooi op de Sprengenberg
Verstopt in het bos bij landgoed De Sprengenberg, nabij Haarle, ligt een echt karakteristieke plek van het gebied: de schaapskooi uit 1957. Sinds 2018 trekt hier weer een vaste kudde van zo'n 200 Drentse heideschapen rond onder begeleiding van een herder. Het is een cultuurhistorisch tafereel dat tegelijk essentieel is voor het beheer van de heide. Zonder de schapen zou het landschap binnen enkele decennia dichtgroeien.
De kooi zelf is te klein om de volledige kudde te herbergen en dient vooral als rustplek en ziekenboeg; de schapen grazen het grootste deel van de dag op de omliggende heidevelden. Vanaf het Buitencentrum volg je de rode pijlen met een schaapje erop om er te komen. Rond twee vaste momenten in het jaar wordt het extra gezellig: bij het Schaapscheerdersfeest, vlak voor de zomervakantie, en bij Lammetjesdag, elke februari, wanneer je de pasgeboren lammetjes kunt bewonderen en met de herder kunt praten.
OVERNACHTEN: Zoek je een verblijf in Haarle of de omgeving? Kijk hier even naar het aanbod! Meer info en boeken
Palthetoren op de Sprengenberg
Op de Sprengenberg bij Haarle staat een van de mysterieuzere plekjes van het park: de Palthetoren, een negentiende-eeuwse villa met toren, gebouwd door een rijke textielondernemer die er eigenlijk gewoon af en toe wilde jagen. Het gebouw zelf mag je niet in, het is nog altijd privébezit, maar dat maakt een wandeling erlangs alleen maar leuker: een verborgen kasteeltje midden in het bos, waar je zelf maar een verhaal bij mag verzinnen.
Avonturenpark Hellendoorn
Verscholen in de bossen bij Hellendoorn, aan de rand van het Nationaal Park, ligt een van de bekendste attractieparken van Nederland: Avonturenpark Hellendoorn. Het park bestaat sinds 1936 en was ooit begonnen als theehuis 'Ons Ideaal'. In 2026 vieren ze hun 90-jarig jubileum met de opening van een gloednieuw themagebied: Oerland, met de spectaculaire nieuwe attractie OerKracht, een 12 meter hoge swingschommel.
Met meer dan 45 attracties, glijbanen en shows is er voor elke leeftijd wat te beleven: van achtbaan Balagos en de interactieve darkride Discovery Club tot een uitgebreid Slidepark met elf waterglijbanen en speeltuinen voor de allerkleinsten in Dreumesland. Combineer dit met een wandeling in het park zelf en je hebt een dagje uit voor het hele gezin, zonder de auto te moeten verzetten.
Varen op de Regge
Aan de voet van de Sallandse Heuvelrug, ten oosten van het park, kronkelt de rivier de Regge door het landschap. En de beste manier om dit stukje natuur met beboste oevers, weilanden en kleine dorpjes te ontdekken, is vanaf het water. Bij De Wilgenweard in Nijverdal stap je zo vanaf het terras in een Canadese kano of op een SUP en peddel je de rivier op, tussen grazende koeien, kwakende watervogels en fladderende libellen door. Wie liever wat verder weg begint, huurt een kano of sloepje bij Mölke in Zuna en vaart vandaaruit het rustige water op.
De Enterse Zomp
Voor wie het liever wat historischer aanpakt, kan je aan boord gaan van de Enterse Zomp. Dit is een oude platbodem die vroeger over het ondiepe water voer. Als je vertrokken bent, hoor je verhalen over handel en het leven langs de Regge van de schipper. Het is een ontspannen en mooi alternatief in de zomer en perfect voor wie zelf niet wil peddelen.
Tip: 's avonds bij zonsondergang varen geeft een heel ander, sereen beeld van het Reggedal dan een tochtje overdag.
Fietsen over de Sallandse Heuvelrug
Als je denkt dat Nederland overal vlak is, zal je toch verrast worden op de Sallandse Heuvelrug. Het knooppuntennetwerk leidt je moeiteloos over de heuvelrug en door het hele park, maar je vindt ook een vijftal officiële fietsroutes die je kan volgen. Hier is een klein overzicht van de verschillende fietstochten:
- Rondje Sallandse Heuvelrug: denk aan een klassiek tourtje, maar met een paar hoogteverschillen en weidse vergezichten onderweg.
- Het verdwenen landschap: hier fiets je langs bijzondere plekken van Den Ham naar Ommen en luister je onderweg naar enkele fragmenten.
- Archemerroute: je start vanaf het brinkdorp Den ham door de vallei en langs de flanken van de Archemerberg en de Hellendoornse berg.
- Fietsroute Enter - Rijssen: dit is een afwisselende tocht langs platteland, bos en heidegebied, vanuit Enter via Rijssen.
- Het verdwenen landschap naar Markelo: opnieuw met vlogs en geluidsfragmenten onderweg, maar dit keer naar het zuidelijke stuk.
Wil je een van de fietsroutes volgen? Je vindt alle praktische info over de routes op de officiële website van de heuvelrug achter deze link.
Mountainbiken op de Heuvelrug
Op zoek naar iets pittigers dan een gewone fietstocht? De Sallandse Heuvelrug staat bekend als een uitdagend mountainbikegebied, met stevige hoogteverschillen, flowy tracks en verrassend technische afdalingen. Er liggen bewegwijzerde routes in het Nationaal Park, hier zijn onze favorieten:
- De blauwe route (Holterberg, ca. 30 km): tussen Holten en Nijverdal, over de Holterberg, Sprengenberg en Nijverdalseberg, grotendeels over bredere paden.
- De paarse route (ca. 19 km): start bij het Buitencentrum en voert door het noordelijke deel van het park, over de Hellendoornseberg, met mooie singletracks, korte klimmetjes en snelle afdalingen.
Let op: om kwetsbare diersoorten zoals de zandhagedis te beschermen, is de MTB-route slechts een deel van het jaar open, doorgaans van begin november tot eind februari. Check vooraf de actuele openingsperiode, want die verandert weleens.
Natuurmuseum Holterberg
Aan de zuidkant van de Sallandse Heuvelrug vind je een museum dat al meer dan 80 jaar bestaat: Natuurmuseum Holterberg. En opgericht in 1938 door natuurliefhebber Piet Bos. Het museum is wereldberoemd om zijn levensgrote diorama's die je meevoeren van de Sallandse Heuvelrug naar de Waddenzee, de Veluwe en zelfs de Zwitserse Alpen. Tussen de opgezette dieren waan je je even middenin de natuur: zeehonden die luieren aan de Waddenkust, ganzen bij de IJssel, gemzen die over rotsen springen. In totaal telt de collectie meer dan 1.000 dieren, van de grootste zangvogel van Nederland tot de enige aapensoort van Europa.
Overnachten rond de Sallandse Heuvelrug
In Overijssel vind je over het algemeen leuke hotels en B&B's. Ook rond de Sallandse Heuvelrug zijn er heel wat toffe verblijven.
- Fletcher Hotel-Restaurant Sallandse Heuvelrug (in Rijssen): wil je midden in het prachtige groen overnachten, dan zit goed bij dit 4-sterrenhotel in een luxe villa bovenop de Rijsserberg, en met het Nationaal Park zo goed als voor de deur. Denk aan een binnenzwembad, sauna, tennisbaan en een restaurant met Franse keuken en Sallandse invloeden. Ideaal als uitvalsbasis! Meer info en boeken
- De Swarte Ruijter (in Holten): een overnachting combineren met een restaurant op topniveau? De Swarte Ruijter dan de beste keuze: een villa uit de jaren '30 op de flank van de Holterberg, op amper 350 meter van het Nationaal Park. Het hotel telt tien luxueuze suites, elk met eigen terras, en huisvest een Michelin-sterrenrestaurant dat bekendstaat om zijn verfijnde Franse gastronomie. Vanaf de deur wandel je zo het Pieterpad op. Meer info en boeken
- Fletcher Hotel-Restaurant Hellendoorn (in Hellendoorn): iets budgetvriendelijker, maar minstens zo praktisch. Dit 3-sterrenhotel in het historische centrum van Hellendoorn ligt op amper enkele minuten wandelen van het Nationaal Park. Verwacht een sfeervolle tuin met vijver, een sauna, gratis parking en een ontbijtbuffet, een prima plek voor wie ook Avonturenpark Hellendoorn wil combineren met een bezoek aan de heuvelrug. Meer info en boeken