14 mooiste bezienswaardigheden in vestingstad Elburg: wat zien en doen in de Gelderse Hanzestad?
Aan de rand van de Veluwe ligt Elburg, een charmante vestingstad waar de geschiedenis nog overal zichtbaar is. Wandel hier door de smalle straatjes, langs de oude stadsmuren en over keitjesstoepen die herinneren aan eeuwen van handel, visserij en ambacht. Je waant je hier als het ware in de middeleeuwen. Ontdek de mooiste bezienswaardigheden van de Hanzestad Elburg, inclusief leuke verblijftips.
Inhoud artikel
Ligging van Elburg op de kaart
Elburg ligt aan de noordwestkant van de Veluwe, tussen het toeristische Zwolle en Harderwijk. Vandaag de dag ligt de stad aan het Veluwemeer, maar eeuwen geleden lag ze rechtstreeks aan de Zuiderzee. Echter kreeg de oude nederzetting in de 14de eeuw regelmatig te maken met de overstromingen vanuit de Zuiderzee. Daarom besloot men de stad iets landinwaarts opnieuw aan te leggen op een veiligere plek.
👉 Omdat Elburg vlak bij de grens van Gelderland en Flevoland ligt, zijn er ook tal van leuke uitstapjes in de nabije omgeving mogelijk. Wist je trouwens dat Flevoland, ontstaan na jaren inpoldering, de nieuwste provincie van Nederland is?
Kaartje met mooiste bezienswaardigheden in Elburg
Een charmante hanzestad met een rechthoekig stratenpatroon
Wanneer je door Elburg wandelt, merk je al snel dat deze vestingstad net iets anders is dan de meeste middeleeuwse steden. Dat komt grotendeels door de het bijzondere stratenpatroon: de straten lopen hier kaarsrecht. Bij het verplaatsen van de stad, werd destijds gekozen voor een rechthoekige dambordpatroon van een Romeinse stad. Van bovenaf gezien is Elburg bijna een perfect vierkant. Ook de kerk werd niet gebouwd in het midden van de stad, maar aan de rand van de stad, dicht bij de vestingmuur. De smalle steegjes, historische gevels en oude stadswallen herinneren aan een ver verleden.
OVERNACHTINGSTIP: Boek je verblijf bij B&B "de Kleine Vesting" binnen de oude stadsmuren.
Grote- of St. Nicolaaskerk
Een van dé blikvangers in de stad is toch wel de Grote of Sint-Nicolaaskerk. Die domineert het stadsbeeld en is van bijna overal in de vesting zichtbaar; het vormt een beetje het herkenningspunt van de stad. Het gebouw werd gesticht aan het einde van de 14de eeuw, kort nadat het stadje meer landinwaarts verplaatst werd, en werd omstreeks 1450 voltooid. De kerk is gewijd aan de heilige Sint-Nicolaas, de beschermheilige van de zeelieden en de vissers.
Doorheen de eeuwen kreeg de kerk te maken met vernielingen tijdens onder meer de Beeldenstorm en de Franse tijd, maar telkens werd ze weer in alle glorie hersteld. Vandaag bewonder je er onder meer het monumentale orgel uit 1825, bijzondere muurschilderingen en een indrukwekkend gotisch interieur. Tijdens de zomermaanden zijn de kerk en de toren te bezoeken en zelfs te beklimmen. Zeker een aanrader; zo geniet je van een prachtig uitzicht over Elburg en de groene omgeving.
Museum Elburg en de Kloostertuin
Als er één museum is dat je gezien moet hebben bij een bezoek aan Elburg, is het dit historisch stadsmuseum wel. Wat dit museum sterk maakt, is dat het niet perse alleen om de collectie gaat, maar ook om het gebouw zelf. Het museum is namelijk gevestigd in het voormalige Sint-Agnietenklooster, een laatmiddeleeuws klooster uit de 15de eeuw. Alleen al daarvoor is een bezoek de moeite waard. Je loopt er door oude kloostergangen, ziet een bijzondere middeleeuwse dubbelkapel en je kan er ook de rustige kloostertuin bezoeken die prachtig onderhouden wordt door een groep trouwe vrijwilligers.
Het museum zelf vertelt, aan de hand van verschillende thema's, het verhaal van de vestingstad en haar omgeving. De oude stadsverdediging, de visserij, de handel, de rechtspraak en de ontwikkeling van de vestingstad... het komt allemaal uitgebreid aan bod.
Het Muurhuisje
Het Muurhuisje is tevens onderdeel van het Museum Elburg en is een interessante bezienswaardigheid als je graag ziet hoe gewone mensen vroeger leefden. Het toont de woonomstandigheden van de armste inwoners van Elburg rond een eeuw geleden, die er vaak met grote gezinnen leefden. Wist je dat ze hier vroeger geen toilet gebruikte, maar een emmer in een kist met een deksel? Kranen waren er toen ook niet en wie licht wou, moest een kaarsje doen branden. Een mooi tegengewicht aan alle verhalen over handelaren, bestuurders en rijke burgers van Elburg. Daarnaast worden er ook af en toe kleinere kunstexposities van lokale kunstenaars gehouden.
TIP: Maak er een leuke vakantie van en ontdek wat Gelderland nog meer te bieden heeft; boek hier je excursies.
De Vischpoort
De Vischpoort is zonder twijfel het bekendste monument van de stad. Wanneer je vanaf de haven naar het centrum wandelt, is deze iconische stadspoort het eerste belangrijke gebouw in de stad dat je tegenkomt. Oorspronkelijk was het een verdedigingstoren aan de waterzijde van Elburg. Aan het einde van de 16de eeuw werd de toren omgevormd tot een echte stadspoort als onderdeel van de nieuwe vestingwerken. Bij gevaar kon men de zware eiken deuren makkelijk sluiten waardoor de Elburgse bevolking veiliger was. Later kreeg de poort echter een tweede functie: ze diende namelijk ook als vuurtoren voor vissers en schippers op de Zuiderzee. Vanaf het balkon had je een prachtig vergezicht over Elburg. Vandaag is de Vischpoort eigenlijk hét symbool van Elburg en zit er een escape room in gevestigd!
Het Gruithuis
Het Gruithuis, aan de Krommesteeg, is over het algemeen iets minder bekend, maar historisch gezien minstens even interessant als alle andere gebouwen in de stad. In de middeleeuwen was gruit een soort kruidenmengsel dat gebruikt werd bij het brouwen van bier, nog voordat hop overal ingeburgerd raakte. Steden die het recht hadden om gruit te verhandelen of te belasten konden daar flink wat aan verdienen. Het stenen Gruithuis was de plek waar die handel en opslag plaatsvond; er wordt zelfs gezegd dat er een tijdje bier gebrouwen werd. Later, in de 19de eeuw werd het huis ook gebruikt als stadsboerderij.
Nog meer Hanzesteden bezoeken? Naast Elburg zijn ook de Hanzesteden Hardewijk, Kampen en Hattem een bezoekje waard.
Museumsmederij De Hoefhamer
Als je geïnteresseerd bent in traditionele ambachten, is ook de eeuwenoude museumsmederij De Hoefhamer leuk om te bezoeken. De stad kende in het verleden meerdere smederijen, maar dit is de laatste historische smederij van Elburg. Tijdens je bezoek zie je er hoe een smid vroeger werkte; hier werd onder meer metaal verwerkt tot bijvoorbeeld hoefijzers, hekwerken, gereedschap enzovoort. Het gebouw zelf ademt nog helemaal de sfeer van een oude werkplaats uit vervlogen tijden. En voor wie graag meer te weten wil komen over dit eeuwenoude beroep, is er op de zolder een vaste tentoonstelling te bezichtigen.
Nog meer kleine, lokale musea
Je zou het misschien niet meteen denken, maar Elburg is een echte museumstad. Niet alleen het Museum Elburg is een bezoekje waard, er zijn maar liefst acht musea verspreid in de stad, waarin je onder andere leert over de lokale visserij, oude ambachten of over de rijke Joodse geschiedenis.
- Museum Sjoel Elburg, gevestigd is in de voormalige synagoge, focust op het Joodse leven in Elburg en de regio vanaf de 18de eeuw.
- Het Nationaal Orgelmuseum, in een oud stadskasteel, uniek in Nederland omdat het volledig gewijd is aan pijporgels.
- Verder heb je nog het visserijmuseum in de oude visafslag en het Bottermuseum, die beide aansluiten bij de maritieme geschiedenis van Elburg. Dat past natuurlijk goed bij het feit dat Elburg vroeger een Zuiderzeestad was waarvan een groot deel van de welvaart uit de visserij kwam.
- Niet ver van de haven kan je het Zandverhalen Elburg bezoeken. Het concept van dit museum is vrij uniek: je loopt door grote hallen gevuld met levensgrote zandsculpturen die Bijbelse en historische verhalen uitbeelden. Tickets kan je hier boeken.
Bezoek aan de Stadsbrouwerij Vos
Ben je een bierliefhebber en geniet je wel eens van een lokaal biertje? Proef dan zeker eens van het speciaalbier Vos. Aan de rand van de vesting Elburg vind je Stadbrouwerij Vos, waar je tevens een interactieve rondleiding kan volgen onder leiding van een deskundige gids. Zo kan je niet alleen van het lokaalgebrouwen biertje van Elburg proeven, maar kom je ook meer te weten over het ontstaan van de brouwerij en de geheimen achter het ambachtelijke proces van de bierbrouwerij.
Haven van Elburg
De haven van Elburg is misschien wel onze favoriete plek van de stad. Tegenwoordig is het een gezellige jachthaven met historische schepen die aangemeerd liggen en verschillende terrassen, maar vroeger was dit de levensader van Elburg. Toen de stad nog rechtstreeks aan de Zuiderzee lag, vertrokken van hieruit vissersboten en handelsschepen. De authentieke Elburger botters die je er vandaag nog ziet liggen, herinneren nog aan die tijd. Neem plaats op een van de terrasjes en geniet van de lokale sfeer en het uitzicht.
👉 Leuke tip: stap aan boord van één van de historische schepen of oude botters voor een ontspannende rondvaart en ervaar het vissersverleden pas echt.
Ontspannen aan het Veluwemeer
Op korte afstand van Elburg vind je het Veluwemeer. Absoluut een aanrader om eens te bezoeken als je even wat tijd in de natuur wil doorbrengen of gewoon lekker wil genieten van het zonnetje in een mooie, groene omgeving. Het Veluwemeer ontstond jaren geleden door de inpoldering van het voormalige IJsselmeergebied en vormt tegenwoordig een belangrijk natuur-, recreatie- en watersportgebied. Of je nu graag wil zwemmen, wandelen, fietsen, bootje varen, zeilen en zelfs windsurfen; je kan het hier allemaal.
👉 Ook bijzonder is het Aquaduct Veluwemeer bij Harderwijk. Dat is die bekende plek waar boten over een waterbrug varen terwijl auto's eronderdoor rijden. Het is een van de meest gefotografeerde staaltjes Nederlandse waterbouwkunde!
OVERNACHTINGSTIP: Boek je verblijf bij EuroParcs Veluwemeer, gezellige chalets aan het Veluwemeer.
Wandel de Klompenpaden in de omgeving
Wil je graag even wandelen? Dan zijn de Klompenpaden rond Elburg absoluut een aanradeer. Het is eens een andere, leuke manier om de omgeving te ontdekken. Hoewel je het zou denken, loop je deze wandelingen zeker niet op klompen. Meer dan een paar goede wandelschoenen heb je niet nodig om deze wandelroutes over oude boerenpaden, door open weilanden en langs oude verdedigingswerken en landgoederen te doen. Rond Elburg heb je bijvoorbeeld het Thornspiccerpad (20 km) en het Vrijheijtpad (9 km). Die routes laten je net buiten de vestingstad wandelen, dus je krijgt ook het contrast tussen de historische stad en het open Veluwse landschap. Meer info over de wandeling kan je verkrijgen bij het VVV Elburg.
Daguitstap Walibi Holland
Een leuke daguitstap voor het hele gezin, dat is Walibi Holland in Biddinghuizen. Vanaf Elburg is het niet meer dan 10 minuten rijden naar het pretpark. Met zeven verschillende gebieden en thema’s en meer dan 40 attracties is er namelijk genoeg adrenaline en plezier voor iedereen.
Met de snelste achtbaan van de Benelux en de hoogste en steilste van Nederland is attractie Goliath dé eyecatcher van het park. Het park heeft echter veel meer te bieden dan enkel deze rollercoaster. Andere bekende attracties zijn onder andere UNTAMED, Lost Gravity, Xpress: Platform 13 en de dubbele achtbaan YOY. Naast spectaculaire achtbanen biedt het park ook familieattracties en waterattracties.
OVERNACHTINGSTIP: Maak het jezelf gemakkelijk en verblijf in een van de vakantiehuisjes van Walibi Village, vlak bij het park.
Of naar de Hanzestad Zwolle
De Hanzestad Zwolle ligt iets verder dan Walibi, maar nog steeds goed te doen als uitstap vanuit Elburg. Reken op ongeveer 25 à 30 minuten rijden. Zwolle is een grotere stad met een heel ander karakter: meer winkels, cafés en restaurants, grachten, historsiche bouwwerken en een charmant middeleeuws centrum. Ontdek de mooiste bezienswaardigheden van de oude Hanzestad tijdens een begeleide wandeling door Zwolle.
Overnachten in Elburg
Wie Elburg op zijn gemak wil ontdekken, doet er goed aan een paar dagen te blijven. Zo kan je volop genieten van de historische sfeer én de gastvrijheid van de stad. Er zijn verschillende mogelijkheden om een verblijf te boeken in Elburg: binnen de stadsmuren, net daarbuiten om de drukte wat te mijden of aan het Veluwemeer voor wat extra ontspanning en groen.
- B&B Havenzicht Elburg ligt direct aan de haven, net buiten de vesting. Deze B&B is sfeervol ingericht, van alle gemakken voorzien en beschikt over een stijlvol ingerichte appartement. 's Ochtends geniet je van een lekker ontbijtje. Meer info en boeken.
- Ook Elburg Hotel & Stadscafé de Tapperij ligt in de historische binnenstad, gevestigd in een monumentaal pand uit 1765. Van hieruit wandel je zo naar de Vischpoort, het museum en de haven. Het boutique hotel zelf biedt klassieke kamers, een continentaal ontbijtbuffet én een gezellig stadscafé waar je terecht kan voor lekkere tapas, fingerfood, wijn en bier. Meer info en boeken.
- B&B Slapen bij DKW ligt in hartje Oldebroek. Deze B&B zit gevestigd in een prachtige 19e eeuwse pastorie en biedt luxe en sfeervol ingerichte kamers, een heerlijk verzorgd ontbijtje in de ochtend én fietsverhuur. Vanaf hier fiets je zo naar Elburg of het Veluwemeer. Meer info en boeken.
Mis niets tijdens je verblijf in Gelderland met onze reisgids
We hebben onze route door Gelderland volledig uitgeschreven in een overzichtelijke reisgids zodat je zorgeloos op reis kan gaan. Nog meer weten? Koop onze complete reisgids Gelderland. Eerst uitproberen? Download je gratis preview reisgids Gelderland.