Open Monumentendag 2026: wat mag je dit jaar zeker niet missen in Vlaanderen?
Dit weekend weet je weer wat te doen: Open Monumentendag. Op zondag 13 september zetten meer dan 900 locaties in Vlaanderen hun deuren open. Een dag waar je de kans krijgt om binnen te kijken in gebouwen die de rest van het jaar potdicht zitten.
Het thema van deze 38ste editie is 'In goede handen'. Dit jaar gaat de aandacht naar wie het erfgoed eigenlijk overeind houdt: vrijwilligers, restaurateurs, eigenaars die jaren in een verkrotte kerk of fabriekshal investeren. We geven je nog snel een overzicht zodat je niets mist op deze unieke dag.
2.16.1.2
Inhoud artikel
Wat is Open Monumentendag?
Open Monumentendag is het grootste culturele eendagsevenement van Vlaanderen: elke tweede zondag van september zetten honderden plekken hun deuren gratis open voor het publiek. Je wandelt binnen in de meest unieke gebouwen van ons land, die de rest van het jaar gesloten blijven.
Erfgoedorganisatie Herita beheert en restaureert tal van waardevolle plekken in Vlaanderen én organiseert ook dit evenement. Met de hulp van een groot aantal vrijwilligers. Herita stelt die plekken net open voor het publiek, zodat een brede groep bezoekers ze ook effectief kan ontdekken en waarderen. De organisatie mikt op termijn op een status als National Trust voor Vlaanderen, naar het voorbeeld van gelijkaardige organisaties in het buitenland, en maakt zo deel uit van een internationale gemeenschap.
Open Monumentendag staat ook zeker niet op zichzelf. Dit is het Vlaamse onderdeel van de European Heritage Days. Doorheen september openen monumenten in ruim 50 regio's over heel Europa hun deuren. Dit jaar is het in Vlaanderen al de 38ste editie met als thema 'In goede handen', een beloning voor iedereen die achter de schermen voor al ons erfgoed zorgt.
Op de kaart
Van de duinen aan de kust tot het Limburgse mijnverleden: met Open Monumentendag vind je in en rond elke stad wel een interessante plek. Op de kaart hieronder zoomen we in op een selectie van de mooiste, opvallendste en soms gewoon meest verrassende locaties die op die dag hun deuren openen.
Kortrijk: de officiële gaststad
Kortrijk is dit jaar de gaststad voor Open Monumentendag en daarom zorgt de West-Vlaamse stad voor een XL-programma. Hier vinden meer dan 70 activiteiten plaats op 50 locaties. Naast de vaste waarden in de Guldensporenstad kan je ook naar bijzondere plekken die meestal gesloten blijven. We geven je hier enkele niet-te-missen tips:
Audiotour in Abby
Abby, de voormalige abdij die uitgroeide tot eigenzinnige kunstsite, pakt uit met een luistertocht: zeventien luisterpunten vertellen op zo'n 25 minuten het gelaagde verhaal van de site. Mooie aanvulling op een tentoonstellingsbezoek. Let wel op wat je precies bezoekt: de Living van Rinus Van de Velde is gratis, maar dit is meteen ook de laatste dag dat je er terechtkan. De expo's van Tom Callemin, Honoré d'O & Gerard van Lankveld en 'Coup de Théâtre' zijn wél betalend. Tussen 14.00 en 15.30 uur kan je ook zelf aan de slag in de workshop 'in goede handen'.
Interieurwachter in het klooster
Een van de meest unieke workshops in Kortrijk is deze in het Augustinnessenklooster. Twee interieurwachters van Monumentenwacht West-Vlaanderen nemen een kleine groep mee langs ruimtes die normaal gesloten blijven: de mooiste kamer, de keuken, de privévertrekken van de zusters en zelfs de naaikamer. Geen wandeling langs de buitenkant, maar écht binnenkijken in het dagelijkse leven achter die kloostermuren. Een échte activiteit die je enkel tijdens Open Monumentendag tegenkomt.
Historische verhalen
Bij het station draait alles om vrij bezoek: een beeldpresentatie met archieffoto's en historisch materiaal toont hoe het iconische gebouw evolueerde, en wat de voorlopige bescherming voor de toekomst betekent. De infostand vind je aan de voorkant, bij de taxistandplaats.
Wie liever buiten is: neem de fietsroute 'Dat was vlas!' langs de Leie-oevers. Je passeert voormalige vlassites die vandaag een compleet nieuwe bestemming kregen, van een B&B tot een rootput die nu dienstdoet als zwembad. Onderweg zie je ook nog originele stoommachine-onderdelen en een oude vlasspinnerij.
Daarnaast staan er tal van workshops en concerten op het programma in Kortrijk, te veel om op te sommen! Dus ontdek vooral zelf wat je onderweg tegenkomt en laat je verrassen door de gaststad van dit jaar.
Leuven: kennis en bier in goede handen
Leuven is misschien wel de meest logische stad om te bezoeken. Hier vind je tal van monumenten: een universiteit die al eeuwen kennis vergaart, een brouwerij die wereldwijd bekend werd en ook modernistische plekken in de hoofdstad van Vlaams-Brabant.
100 jaar Stella Artois
Bij De Hoorn vier je 100 jaar Stella Artois met een rondleiding door de geboorteplaats van het bier. De gids neemt je mee langs de brouwerijgeschiedenis én de restauratie van het industriële gebouw, en een professionele sommelier leert je onderweg hoe je een perfecte pint tapt. De rondleidingen lopen elke twintig minuten tussen 10 en 18 uur en duren 30 à 45 minuten.
Praktisch: inschrijven is verplicht, want met dat tempo van elke twintig minuten raakt dit ondanks de vele slots toch snel volzet op zo'n populaire locatie. Ben je te laat? Dan kan je nog altijd een biertje drinken in de buurt!
Anatomisch theater
Wie liever binnen de universiteitsmuren blijft, kan terecht in het Anatomisch Amfitheater van de KU Leuven: een achthoekig gebouw uit 1744, de hele dag vrij te bezoeken. Binnen vind je een expo over bouwmeester Jacobus Anthonius Hustin, met plannen en archiefdocumenten die tonen hoe hij Leuven in de 18de eeuw mee vormgaf. De rondleidingen onder de koepel van Rega gaan dieper in op hoe studenten hier ooit rond de snijtafel les kregen, en hoe de medische campus zich vandaar verder ontwikkelde.
Intiem concert
Voor wie het rustiger aan wil doen: SoTTo voce brengt polyfonie rond het thema 'in goede handen', met een concert van zo'n 50 minuten om 11 en 14 uur. Om 12 uur is er ook SoTTo voce XS te horen, polyfonie in de kleinste bezetting, meer geschikt voor een huiskamer dan een kerk.
Ook de omgeving van Leuven is de moeite: in Herent, Rotselaar en Kessel-Lo vind je een aantal topactiviteiten die het bezoeken waard zijn als je toch al in de buurt bent.
Antwerpen: van havenkranen tot stadhuis
Antwerpen is en blijft een havenstad, en dat merk je ook op Open Monumentendag. Maar 't stad zelf heeft minstens evenveel te bieden. Te veel om op te noemen, maar hier zijn enkele van onze Antwerpse favorieten.
Oude sterrenwacht
Een eeuwenoude sterrenwacht in het hartje van Antwerpen. In de Zirkstraat bevond zich tussen 1920 en 1988 het observatorium van het Koninklijk Sterrenkundig Genootschap van Antwerpen. Nu is het gebouw gerestaureerd en open voor het publiek! Sinds april 2026 is er het gloednieuwe Michiel Coignet Belevingscentrum bij Urania. Informatiepanelen vertellen het verhaal van deze vergeten wetenschapper, en in het planetarium (plaats voor 20 personen) leer je bij over sterren en planeten. Vrij te bezoeken, de hele dag door.
Antwerpse dokken
Voor wie van maritiem erfgoed houdt, is de Droogdokkensite een verplicht nummer. Historische schepen, indrukwekkende droogdokken en het verhaal van generaties havenarbeiders, allemaal toegelicht door vrijwilligers die er hun passie mee delen: de West-Hinder III, mijnenveger Oudenaarde M477, sleepboot T70 en de drie schepen van het Rijn- en Binnenvaartmuseum.
Stadhuis van Antwerpen
Het Stadhuis zelf is dan weer het perfecte voorbeeld van het thema dit jaar: tussen 2018 en 2022 grondig gerestaureerd, en nu opnieuw het kloppende hart van de stad. Gidsen nemen je mee op het bezoekerscircuit 'Van renaissance tot renovatie', met op de gelijkvloerse verdieping ook drie kleine tentoonstellingen als extraatje. Kanttekening: niet alle zalen zijn toegankelijk, reserveren kan niet en bij drukte moet je aanschuiven. Je kan ten laatste om 17.00 uur binnen. Hou rekening met veel trappen tijdens je bezoek.
Antwerpen is uiteraard een grote stad, en dat merk je: met makkelijk 100 activiteiten dit weekend is de stad sowieso een aanrader, welke wijk je ook kiest.
Brugge: monument op zich
Brugge ken je wel als het Venetië van het noorden, en eigenlijk is de hele stad één groot monument. Geen wonder dat Open Monumentendag hier extra goed past. Maar waar moet je dit jaar écht zijn?
Huize Minnewater
Een bezoek aan Huize Minnewater valt meteen op: een van de langste straatgevels van Brugge, zo'n 175 meter neogotisch baksteenmetselwerk met torenvormige erkers en spitsbogen, in de Professor Dr. J. Sebrechtsstraat. Het gebouw staat aan de vooravond van een nieuwe toekomst: vanaf 2027 wordt het getransformeerd tot het nieuwe Huis van de Bruggeling. Deze plek is zondag vrij te bezoeken, met panelen die tonen wat er op stapel staat.
Praktisch: dit is dus vooral een kijkje vóór de werken beginnen, verwacht geen afgewerkt gebouw, wel een unieke laatste blik op de huidige staat.
800 jaar Begijnhof
In het Begijnhof loopt sinds het feestjaar 2025 de tentoonstelling 'Beschermd en Geborgen', over 800 jaar Begijnhof en het leven van de begijnen zelf. Stad Brugge verlengde de expo, al zijn de meest kwetsbare stukken intussen weer veilig opgeborgen. Je ziet dus vooral tekstpanelen, replica's en foto's, geen originele fragiele objecten. Wie meer wil, trekt door naar het Gruuthusemuseum voor het Begijnhofklokje, het oudst gedateerde klokje van Vlaanderen. Enkel nog te zien tot en met Open Monumentendag.
Stadsschouwburg
Een kleiner maar mooi eerbetoon: om 10 uur onthult Cultuurcentrum Brugge een herdenkingstegel voor Gustave Saintenoy, de architect achter de Koninklijke Stadsschouwburg. Het is een van de best bewaarde historische theaters van Vlaanderen, en toch bleef de man zelf lange tijd onderbelicht. Architecte Géraldine Vandenabeele, die in 2002 meewerkte aan de restauratie van de schouwburg, geeft aansluitend een lezing over zijn werk in de Foyer.
Brugge is op Open Monumentendag vooral een uitnodiging om trager te kijken: voorbij de bekende grachten en klassieke postkaartbeelden, langs de herenhuizen en verscholen hofjes zoals 't Oud Handbogenhof, waar een terrasje net zo goed bij het erfgoed hoort als de gevel erboven.
Hasselt: verrassing tussen de grote steden
Hasselt gaat weleens verloren in het gesprek als het over grote steden gaat, maar op Open Monumentendag heeft de Limburgse hoofdstad minstens evenveel te bieden als zijn grotere buren. Neem zeker eens een kijkje naar de plekken in de jeneverstad.
De gevangenis
Neem de Oude Gevangenis, vandaag een bruisende universiteitssite voor rechtenstudenten en sociale wetenschappers. De rondleiding toont hoe het verleden van de gevangenis zichtbaar bleef binnen een hedendaagse architecturale invulling, 45 minuten onder begeleiding van een gids, want vrij rondlopen kan hier niet. De kans is groot dat deze activiteit reeds volzet is, maar wandel hier zeker eens voorbij!
Stadspaleis van Hasselt
Wie liever meteen vrij rondwandelt, kan terecht bij Het Stadsmus, waar de tijdelijke expo 'De vele gezichten van het stadspaleis' de meer dan 500 jaar oude geschiedenis van het Stellingwerff-Waerdenhof blootlegt. Winterverblijf, muntslagerij, rechtbank, academie, museum: dit pand veranderde vaker van functie dan de meeste mensen ooit een carrière veranderen, en dat verhaal krijg je hier in één tentoonstelling mee.
Architectuur en erfgoed
Ook het Provincieraadsgebouw opent de deuren, en niet toevallig door de ogen van een architect: Architectuur Depot neemt je mee langs de geschiedenis, de architectuur en de lopende dakrestauratie. Voor veel Hasselaren is dit vooral een vertrouwde trouwlocatie, maar de rondleiding toont dat er achter die bekende gevel nog een stuk actief erfgoedbeheer schuilgaat.
Gent: altijd een favoriet
Gent is sowieso een favoriete bestemming, of het nu tijdens de Gentse Feesten is, tijdens Museumnacht, of op Open Monumentendag. De stad heeft dit jaar opnieuw genoeg te bieden om er met gemak een volledige dag in rond te lopen.
Eigenzinnig museum
Museum Dr. Guislain viert zijn 40ste verjaardag, en dat in een gebouw dat zelf al een verhaal is: een beschermd monument uit 1857, ooit gebouwd als hermetisch gesloten 'modelgesticht' om mensen buiten de samenleving te plaatsen. Vandaag is het net het tegenovergestelde. Het is een open, warme plek voor cultureel erfgoed, kunst en alles wat 'anders' is. Wandel door de iconische toegangspoort, en gun jezelf ook een pauze op het museumcafé.
Wintercircus
Het Wintercircus is dan weer een voorbeeld van herbestemming met een addertje onder het gras. Het gebouw uit 1885 diende decennialang als garage van Ghislain Mary, waarbij het originele circusinterieur helaas verloren ging. Na een renovatie van vijf jaar heropende het in 2024, met startups en scale-ups die de ruimtes nu nieuw leven inblazen.
Kunsthal in het klooster
Een echte uitzondering is er wel bij Kunsthal Gent. Het voormalige karmelietenklooster is in september normaal gesloten voor publiek, omdat de ruimtes achter gesloten deuren worden omgebouwd tot werkplek voor jonge kunstenaars die zich voorbereiden op de najaarstakeover. Voor Open Monumentendag gaan de deuren toch even open: je bezoekt het monument en de Endless Exhibition, én krijgt een eerste blik op wat er in de steigers staat.
Praktisch: na deze eendaagse opening sluit de werkplaats weer tot de officiële seizoensstart, met een Kick-off op vrijdagavond 25 september. Wie nieuwsgierig is naar het vervolg, hou die datum dan zeker vrij in je agenda.
Gent heeft dit jaar weer heel wat in zijn mars. Start op tijd, en laat je ook verrassen door plekken als de Bijlokesite en de Citadel. Met zoveel te doen loop je anders het risico dat je dag halverwege al volzet zit.
Oostende: vakantiegevoel met erfgoed
Aan de Belgische kust is er het hele jaar door wat te beleven, en dat vakantiegevoel zit ook op Open Monumentendag verweven in het programma. Dit jaar ligt de focus vooral op het Westerkwartier, een wijk waar geschiedenis en diversiteit elkaar kruisen.
Iconische schepen
Aan boord van het Museumschip Amandine, de laatste IJslandvaarder van de Belgische vissersvloot, die in 1995 haar laatste vaart maakte. Dompel jezelf onder in het harde dagelijkse leven van de IJslandvissers. Vrij te bezoeken, dus je hebt geen reservatie nodig.
Religies in de wijk
De Aïsja-Moskee opent uitzonderlijk haar deuren voor een rondleiding: een blik op de gebedsruimte en de rol die de moskee speelt in het dagelijkse leven van het Westerkwartier. Een mooi initiatief in een wijk waar verschillende culturen en gemeenschappen samenleven. Om het verschil mooi te bewonderen, openen ook nog andere religieuze gebouwen hun deuren in Oostende.
Expo in het fort
Fort Napoleon blijft dan weer een vaste waarde, en dit jaar met een verrassende toevoeging: naast de eeuwenoude geschiedenis van het fort zelf kan je er ook de tijdelijke expo 'Subway Art' bezoeken, een speelse reis door de wereld van graffiti. Een frisse, hedendaagse invulling voor een site die anders vooral om militair erfgoed draait.
Tip: het volledige programma voor Oostende, met nog veel meer gratis activiteiten in het Westerkwartier, vind je op openmonumentendag.be/oostende.
Wie liever zelf de handen uit de mouwen steekt, kan in Oostende dit weekend ook terecht in workshops koken, sieraden maken met hars of mozaïek. Een leuke aanvulling voor wie tussen de bezoeken door iets tastbaars wil meenemen naar huis.
Mechelen: onderschatte stad
Mechelen wordt weleens onderschat tussen Antwerpen en Brussel in, maar wie er even de tijd voor neemt, ontdekt een stad die perfect is voor een dagje uit, en op Open Monumentendag heeft ze meer te bieden dan je zou verwachten. Hier moet je zeker eens naartoe:
16de-eeuwse panden
In Huis De Zalm verwelkomt het Hannah Arendt Instituut je voor een rondleiding langs de rijke geschiedenis van dit 16de-eeuwse pand. Toepasselijk genoeg gaat het thema hier verder dan stenen en gevels: onder 'Erfgoed in goede handen' staat het instituut ook stil bij democratie als iets dat we koesteren en doorgeven. Naast de rondleiding is er een drankje, livemuziek en de kans om aan te schuiven bij een van de gesprekken die het instituut samen met vrijwilligers en Praatstraat organiseert.
Onze tip: je hoeft je niet vooraf in te schrijven voor die gesprekken. Wandel gewoon binnen als je zin hebt in een open gesprek over wat democratie voor jou betekent. Je leert ongetwijfeld iets bij.
Sluizen en molen
Het Spuihuis (of Volmolen) is dan weer exclusief op deze dag vrij toegankelijk. Een unieke kans, want dit is normaal geen publieke plek. Sinds de 14de eeuw regelde dit sluizen- en molencomplex het waterpeil van de Binnendijle en dreef het verschillende molens aan. Het bijhorende Molenhuis doet vandaag dienst als ViaVia Reiscafé, ideaal voor wie na het bezoek nog even wil blijven hangen.
Nieuwe kunstplek
En dan is er mARTa: waar het bij een vorig bezoek nog een werf was, is de transformatie van de neoromaanse Heilig Hartkerk (ontworpen door Henri Meyns) intussen wél voltooid. Tijdens de kunst- en makersmarkt 'MontmARTa' dompelen de artiesten van RADAR je een hele dag onder in dans, muziek en expo's. Wie de werf vorig jaar nog bezocht, zal versteld staan: naast het podium en de repetitie- en maakruimtes is ook de pastorie omgebouwd tot ontmoetingsplek, met een tuin en bar erbij.
Met een volledig dagprogramma vol muziek en activiteiten is mARTa meteen ook de drukste locatie van de dag in Mechelen, reken op gezelligheid, maar ook op weinig plek bij de populairste optredens. Je kan tussendoor zeker nog een rondje wandelen door Mechelen.
Meer interessante bestemmingen
Naast de grootste steden van Vlaanderen zijn ook veel vrijwilligers dag en nacht bezig met erfgoed op minder drukke plekken in het land. Als je dit weekend niet naar Antwerpen of Brugge wil reizen, kan ook nog naar deze steden:
- Diest: het voormalige Sint-Elisabethgasthuis kreeg een nieuwe toekomst als Vredegerecht, en tijdens de rondleiding 'Van gasthuis tot Vredegerecht' hoor je hoe een eeuwenoud ziekenhuis die transformatie doormaakte. Wie liever buiten is, trekt naar de citadel: het vernieuwde Pegasus Museum neemt je mee in de wereld van de Belgische parachutisten, met blok 3 en 4 van de citadel als extra decor vol lokale ondernemers.
- Sint-Niklaas: twee grote restauratieprojecten staan centraal. In de Onze-Lieve-Vrouwekerk toont de dubbelexpo 'Maria (her)Verguld' hoe het iconische Mariabeeld op de toren, al sinds 1896 op zijn plek. Een nieuw laagje bladgoud krijgt, met nooit eerder vertoonde archiefbeelden. Wie zelf de 250 treden naar boven wil beklimmen, is trouwens te laat: die unieke torenbezoeken waren binnen de kortste keren volgeboekt. Daarnaast is er de oudste kerk van de stad, de Sint-Niklaaskerk, om kennis mee te maken.
- Oudenaarde: precies 500 jaar geleden werd de eerste steen van het stadhuis gelegd, en dat wordt gevierd met een uniek bezoek aan de schepen- en volkszaal, een blik in het restauratie-atelier, en een uitzonderlijke beklimming van de Belforttoren (UNESCO-werelderfgoed) tot net onder Hanske de Krijger. In Ename kan je bij Huis Beaucarne de pas gerestaureerde druivenserre bewonderen.
- Tervuren: bij het AfricaMuseum kijk je achter de schermen tijdens een gratis rondleiding, en ook de Sint-Hubertuskapel en het kasteel in het park zijn het bezoeken waard voor wie de geschiedenis van de site verder wil ontdekken. Een makkelijk bereikbare bestemming als je van Brussel komt.
Mis niets tijdens je bezoek aan Kortrijk
Herkenbaar: Je wil er zeker van zijn dat je niets mist tijdens je citytrip Kortrijk? Stop je opzoekingswerk, wij deden dit reeds voor jou. We hebben een complete stadswandeling door Kortrijk uitgewerkt langs de mooiste en meest bijzondere bezienswaardigheden. Download je stadswandeling Kortrijk hier.